Już od 42 zł miesięcznego czynszu najmu trzeba zapłacić przelewem, aby wydatek stanowił koszt podatkowy


100euro

Od 1 stycznia 2017 r. nie stanowią kosztów uzyskania przychodów transakcje o wartości przekraczającej 15.000 złotych, za które płatność została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego. Innymi słowy, przedsiębiorca, który płaci kontrahentowi gotówką więcej niż 15.000 złotych, nie zaliczy tego wydatku do kosztów uzyskania przychodów. Nowy przepis budzi wiele wątpliwości, a ostatnie interpretacje organów podatkowych stanowią niemałe zaskoczenie dla podatników. Przykładowo w pewnych przypadkach zapłata gotówką miesięcznego czynszu najmu nawet w tak niskiej kwocie jak 42 zł może prowadzić do zakwestionowania rozliczenia czynszu najmu w kosztach podatkowych przedsiębiorcy.

Jest to wprawdzie skrajny scenariusz, niemniej jednak przy obecnym stanowisku organów podatkowych jak najbardziej możliwy. Wynika to z niedawnej interpretacji Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 30 marca 2017 r. nr 2461-IBPB-1-2.4510.12.2017.2.MM, w której organ podatkowy uznał, że przez jednorazową wartość transakcji należy rozumieć ogólną wartość zobowiązań wynikających z umowy. Dla umów najmu zawieranych na czas określony za wartość transakcji organ nakazuje uznać sumę czynszów najmu z całego okresu obowiązywania umowy. Zatem umowa najmu zawarta na czas oznaczony lat pięciu, czy dziesięciu w ocenie skarbówki stanowi jedną „transakcję”. Taka interpretacja prowadzi do nieracjonalnych sytuacji.

Przykładowo, zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego maksymalny okres na jaki przedsiębiorcy mogą zawrzeć umowę najmu na czas oznaczony to 30 lat. Przyjmując za Dyrektorem Krajowej Informacji Skarbowej, że limit 15.000 złotych dotyczy płatności ustalonych za cały okres obowiązywania umowy najmu zawartej na czas oznaczony, to dla 30-letniej umowy najmu kwota czynszu najmu, od której płatności powinny być dokonywane przelewem bankowym wynosi zaledwie 41,66 złotych miesięcznie (15.000 zł limitu / 30 lat * 12 miesięcy). W bardziej typowym przypadku – umowie najmu obowiązującej na czas oznaczony 5 lat – już kwota 250 zł miesięcznego czynszu najmu obliguje podatnika do dokonywania zapłaty za najem przelewem bankowym.

Jak brzmi przepis wprowadzający ograniczenie?

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej („USDG”) dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy, w każdym przypadku, gdy:

  1. stroną transakcji, z której wynika płatność jest inny przedsiębiorca oraz
  2. jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza równowartość 15.000 złotych.

Z kolei art. 22p ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych („Ustawy o PIT”) przewiduje, że podatnicy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą nie zaliczają do kosztów uzyskania przychodów kosztu w tej części, w jakiej płatność dotycząca transakcji określonej w art. 22 USDG została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego.

Co mówi organ podatkowy?

Przepis art. 22p Ustawy o PIT odwołuje się do pojęcia transakcji określonej w art. 22 USDG. Jednak ustawa o swobodzie działalności gospodarczej nie definiuje pojęcia „transakcji”. Organy podatkowe w wydawanych interpretacjach wywodzą, że „transakcja jest umową, będącą źródłem stosunku zobowiązaniowego”, wnioskując dalej, że przez jednorazową wartość transakcji należy rozumieć „ogólną wartość należności lub zobowiązań, określoną w umowie zawartej pomiędzy przedsiębiorcami”. W przypadku umowy realizowanej etapami sumowaniu podlegać mogą nawet transfery pieniężne dokonane w ciągu kilku lat.

Rozumowanie to prowadzi organ podatkowy do wniosku, że przy umowach na czas nieokreślony – gdzie „całkowita wartość transakcji” nie wynika wprost z treści umowy, lecz zależy od czasu jej trwania – wówczas pojęcie jednorazowej wartości transakcji odnosi się do poszczególnych okresów rozliczeniowych (miesięcy, kwartałów), za które przysługuje wynagrodzenie. Natomiast w przypadku umowy na czas określony suma należności za cały okres obowiązywania umowy stanowi „całkowitą - jednorazową wartość transakcji”.

Kluczowe pojęcie „transakcji”

Wnioski organów podatkowych są zbyt daleko idące. W wydanej interpretacji organ uważa, że takie rozumienie pojęcia „transakcja” znajduje swój odpowiednik i w innych ustawowych definicjach „transakcji”, np. definicji z art. 4 pkt 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Zgodnie z tym przepisem transakcja to „umowa, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towarów lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością”. Przyjmując taką wykładnię, aby była ona spójna, to również umowy zawierane na czas nieoznaczony powinny stanowić jedną transakcję. Biorąc pod uwagę teoretycznie nieograniczony czas ich trwania, de facto, umowa zawierana na czas nieoznaczony wiązałaby się z obowiązkiem dokonywania każdorazowej płatności przelewem bankowym. Wydaje się jednak, że nie taki był cel ustawodawcy, skoro ustawodawca wprowadził określony kwotowy limit, poniżej którego płatności mogą być dokonywane gotówką. Tym samym stosowana przez organ podatkowy analogia do art. 4 pkt 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych wydaje się być niezgodna z ratio legis art. 22 p ust. 1 Ustawy o PIT i znowelizowanego art. 22 ust. 1 USDG.

Pojęcie transakcji jest zdefiniowane lub pojawia się również w szeregu innych ustaw. Przykładowo w Ustawie o VAT, istnieją co najmniej trzy rodzaje transakcji:

Z systematyki Ustawy o VAT wynika zatem, że transakcją jest co do zasady każda pojedyncza dostawa towarów lub świadczenie usług – w tym dla usług najmu każdy okres rozliczeniowy świadczenia usługi (niezależnie czy umowa została zawarta na czas oznaczony czy nieoznaczony). W sytuacjach, gdy ustawodawca dostrzega potrzebę odrębnego zdefiniowania „transakcji” - wprowadza do ustawy stosowną definicję, tak jak w przypadku „jednolitej gospodarczo transakcji”.

Również w ustawach o podatkach dochodowych funkcjonuje pojęcie „transakcji” dokonywanych pomiędzy podmiotami powiązanymi. W tym przypadku ustawodawca również wprost uregulował, że do kalkulacji wartości transakcji bierze się pod uwagę wynikającą z umowy lub rzeczywiście zapłaconą w roku podatkowym łączną kwotę wymagalnych w roku podatkowym świadczeń. Przekroczenie limitu jest zatem badane w przedziale roku podatkowego. W konsekwencji również analiza ustaw o podatkach dochodowych prowadzi do wniosku, że gdy ustawodawca dostrzega potrzebę innego rozumienia pojęcia „transakcji”, to ustawa zawiera stosowne zapisy wskazujące zasady kalkulacji wartości transakcji dla potrzeb oceny przekroczenia ustawowych limitów.

Również ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu definiuje pojęcie transakcji, jako m.in. dokonywane we własnym i cudzym imieniu wpłaty i wypłaty w formie gotówkowej lub bezgotówkowej, a także przewiduje obowiązek rejestracji transakcji po przekroczeniu określonego limitu. Kilka operacji jest rejestrowane jako jedna transakcja jedynie, gdy okoliczności wskazują, że operacje zostały podzielone na operacje o mniejszej wartości z zamiarem uniknięcia obowiązku rejestracji. Zatem podmiot obowiązany do rejestracji transakcji musi ustalić, czy zamiarem osoby dokonującej operacji było uniknięcie obowiązku rejestracji.

Analogicznie powinno być rozumiane pojęcie „jednorazowej wartości transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności” (art. 22 ust. 1 USDG). Celem sformułowania „bez względu na liczbę wynikających z niej płatności” było zapobieżenie przed sztucznym dzieleniem wartości transakcji na pojedyncze mniejsze płatności by uniknąć obowiązku zapłaty przelewem bankowym.

Pojęcie transakcji w kontekście cech charakterystycznych stosunku najmu

Zawarcie umowy najmu na czas oznaczony kilku lat jest działaniem jak najbardziej uzasadnionym gospodarczo, nie ma sztucznego charakteru, jest częstą praktyką wśród przedsiębiorców ze względu na ograniczenia w wypowiedzeniu umowy najmu – większą stabilność umowy i większą pewność długoterminowego najmu. W konsekwencji, przedsiębiorcy którzy kierując się interesami gospodarczymi racjonalnie wybierają formę umowy najmu na czas oznaczony nie powinni być w gorszej sytuacji ze względu na ograniczenia podatkowe w zaliczaniu wydatków do kosztów uzyskania przychodów.

Dokonana przez organy podatkowe wykładnia pojęcia „jednorazowej wartości transakcji” prowadzi do niespójnych wniosków. Przykładowo, w przypadku gdy umowę najmu zawartą na czas oznaczony, po upływie pewnych ustawowych lub umownych terminów uznaje się za umowę zawartą na czas nieoznaczony, podatkowa kwalifikacja takiej umowy ulega znaczącej zmianie. Podatnik powinien przestać odnosić limit 15 tysięcy złotych do wartości umowy za cały okres jej obowiązywania, na rzecz wartości czynszu najmu za poszczególne okresy rozliczeniowe. Jednocześnie z perspektywy stosunku zobowiązaniowego, nie ulega on znaczącej zmianie – przedłużona umowa najmu na czas nieoznaczony ma taką samą treść, co umowa zawarta na czas oznaczony.

Podsumowanie

Przepisy wprowadzające ograniczenia w zaliczaniu do kosztów podatkowych płatności dokonywanych gotówką budzą wiele wątpliwości, m.in. w odniesieniu do umów najmu zawieranych na czas oznaczony. Dopiero wydawane interpretacje stanowią praktyczną, choć nie zawsze logiczną wskazówkę dla przedsiębiorców.

Jeśli są Państwo zainteresowani doradztwem w powyższym zakresie, uprzejmie prosimy o kontakt.

Magdalena Wojciechowska

Kancelaria Radcy Prawnego i Doradcy Podatkowego Justyna Kuś, Dariusz Skłodowski Honestus spółka partnerska

Grupa Skłodowscy

Podatek od przychodów z budynków

18 February 2019
Art. 30g ustawy o pdof Art. 24b ustawy o pdop

Kryptowaluty już nie takie krypto

18 February 2019
Od 2019 roku diametralnie zmieniają się zasady opodatkowania przychodów z kryptowalut.

Wynagrodzenie małżonka kosztem uzyskania przychodu

15 February 2019
Do końca 2018 r. do kosztów uzyskania przychodów nie mogła być zaliczana wartość własnej pracy podatnika, jego małżonka i małoletnich dzieci, a w przypadku prowadzenia...

Kontrole PUODO w 2019 roku

15 February 2019
Ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych (RODO) stosowane jest od maja 2018 roku. Organem, który nadzoruje właściwe przestrzeganie przez przedsiębiorców...

Rozwiązanie umowy o pracę przed rozpoczęciem okresu zatrudnienia

15 February 2019
Celem przedmiotowego artykułu jest rozważenie problemu możliwości oraz zasad wypowiedzenia umowy o pracę w okresie przed rozpoczęciem okresu zatrudniania .

Składki ZUS przedsiębiorców obowiązujące od 01.01.2019 r.

21 January 2019
Przeciętne wynagrodzenie prognozowane na 2019 r - 4 765,00 Max. podstawa wymiaru składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe - 11 912,50 Kwota rocznego ograniczenia...

Zmiany w opodatkowaniu sprzedaży nieruchomości i praw majątkowych od 2019 r.

16 January 2019
Do końca 2018 r. aby nie zapłacić podatku od sprzedaży nieruchomości otrzymanej w formie spadku lub darowizny trzeba było odczekać pięć lat licząc od końca roku, w którym...

Urząd Skarbowy rozliczy nas za rok 2018

16 January 2019
W 2019 roku czekają nas rewolucyjne zmiany w zasadach składania PIT – zeznania za rok podatkowy składane na deklaracjach PIT-37 i PIT-38 zostaną przygotowane, a w niektórych...

Sprawozdania finansowe

16 January 2019
Od 1 października 2018 r. sprawozdania finansowe mogą być sporządzane wyłącznie w formie elektronicznej.

Bony w świetle przepisów VAT w 2019 roku

16 January 2019
W dniu 1 stycznia 2019 roku wchodzą w życie przepisy Ustawy z dnia 22.11.2018 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2018 r. poz. 2433). Część z nich reguluje...

Masz pytanie? Jesteśmy do Twojej dyspozycji

Skorzystaj z wiedzy naszych ekspertów

Marki - siedziba
ul. Kościuszki 43, 05-270 Marki

tel. (+48 22) 242 60 00
fax (+48 22) 242 60 01
biuro@sklodowscy.pl

godziny otwarcia:
poniedziałek - piątek
8:00 - 18:00

Warszawa - oddział
ul. Poznańska 16/4, 00-680 Warszawa

tel. (+48 22) 242 61 80

godziny otwarcia:
poniedziałek - piątek
8:00-16:00

Wołomin - oddział
ul. Przejazd 3/5, 05-200 Wołomin

tel. (+48 22) 242 61 50

godziny otwarcia:
poniedziałek - piątek
8:00 - 17:00

 

Białystok - oddział
ul. Branickiego 17A, 15-085 Białystok

tel. (+48 85) 733 09 70

godziny otwarcia:
poniedziałek - piątek
8:00 - 16:00