Praca w ruchu ci±g³ym to praca, która nie mo¿e byæ wstrzymana – musi byæ wykonywana przez 24 godziny na dobê przez 7 dni w tygodniu, tak¿e w niedziele i ¶wiêta. Jednak sam fakt wykonywania pracy przez 24 godziny na dobê i 7 dni w tygodniu nie daje podstaw do stosowania systemu pracy w ruchu ci±g³ym (np. dozór komputerowy, pilnowanie mienia).
Istniej± tylko dwie przes³anki dopuszczaj±ce zastosowanie zasad dotycz±cych ruchu ci±g³ego:
1. Brak mo¿liwo¶ci wstrzymania produkcji wynikaj±cy z technologii produkcji – praca musi byæ wykonywana stale z punktu widzenia zabezpieczenia prawid³owego procesu produkcyjnego oraz prawid³owej dzia³alno¶ci urz±dzeñ produkcyjnych (np. przy piecach hutniczych).
Oznacza to, ¿e maszyny (urz±dzenia) musz± pracowaæ bez przerwy, a zmieniaj± siê wy³±cznie obs³uguj±ce je grupy pracowników. W ¿adnym wypadku czynniki organizacyjne, np. lepsza efektywno¶æ wykorzystania ¶rodków produkcji, nie uzasadniaj± wprowadzenia zasad art. 138 kp.
2. Praca, która nie mo¿e byæ wstrzymana z uwagi na konieczno¶æ ci±g³ego zaspokajania potrzeb ludno¶ci (np. zaopatrzenie w energiê elektryczn±, gaz, wodê; praca w domu opieki spo³ecznej).
Sam fakt, ¿e praca s³u¿y zaspokajaniu potrzeb ludno¶ci nie jest wystarczaj±cy, je¿eli te potrzeby nie maj± takiego charakteru, ¿e musz± byæ zaspokajane w sposób ci±g³y (np. praca na stacji benzynowej).
Nale¿y odró¿niæ pracê w ruchu ci±g³ym od systemu pracy w ruchu ci±g³ym.
Przy pracy w ruchu ci±g³ym mog± byæ zastosowane ró¿ne systemy organizacji czasu pracy:
• system pracy w ruchu ci±g³ym,
• równowa¿ny system czasu pracy,
• praca zmianowa w podstawowym systemie czasu pracy (np. 4 grupy pracowników pracuj±ce po 8 godzin dziennie – w ka¿dej dobie pracuj± 3 grupy, a czwarta odpoczywa).
Przy zastosowaniu dwóch ostatnich systemów nie mo¿na jednocze¶nie stosowaæ zasad okre¶lonych w art. 138 kp.
W systemie pracy w ruchu ci±g³ym czas pracy mo¿na przed³u¿yæ do 43 godzin przeciêtnie na tydzieñ w przyjêtym okresie rozliczeniowym, trwaj±cym nie d³u¿ej ni¿ 4 tygodnie. W granicach tej normy mo¿na przed³u¿yæ czas pracy jednego dnia w niektórych tygodniach do 12 godzin (czyli maksymalnie jednego dnia przez 3 tygodnie w 4-tygodniowym okresie rozliczeniowym). Oznacza to, ¿e jednego dnia przez 3 tygodnie pracownicy pracuj± o 4 godziny d³u¿ej, czyli 4 godziny d³u¿ej na tydzieñ i 12 godzin d³u¿ej na ca³y 4 tygodniowy okres rozliczeniowy (st±d 43 godzinna przeciêtna norma tygodniowa).
W systemie pracy w ruchu ci±g³ym nie mo¿na przed³u¿yæ okresu rozliczeniowego – mo¿e on trwaæ maksymalnie 4 tygodnie. Na mocy art. 15110 kp praca w niedziele i ¶wiêta jest dopuszczalna bez ¿adnych dodatkowych warunków.
Praca w systemie pracy w ruchu ci±g³ym oznacza pracê zmianow±: 3 zmiany pracuj±ce po 8 godzin. Wyd³u¿enie czasu pracy jednej lub dwóch zmian do 12 godzin potrzebne jest ze wzglêdu na tzw. ³amanie zmiany, czyli przechodzenie pracowników na inn± zmianê z jednoczesnym zapewnieniem prawa do odpoczynku tygodniowego. Z przepisu nie wynika, w ilu tygodniach mo¿e wyst±piæ takie przed³u¿enie czasu pracy – okre¶la on, ¿e niedopuszczalna jest taka praca w ka¿dym tygodniu okresu rozliczeniowego. Z praktyki wynika, ¿e mimo mo¿liwo¶ci przed³u¿enia godzin pracy do 12 godzin (czyli mo¿e byæ to 9, 10 lub 11 godzin), pracownicy pracuj± 8 lub 12 godzin.
Zgodnie z art. 133 § 2 kp w przypadku zmiany pory wykonywania pracy przez pracownika w zwi±zku z jego przej¶ciem na inn± zmianê odpoczynek tygodniowy powinien wynosiæ co najmniej 24 godziny (a nie 35).
Za ka¿d± godzinê pracy powy¿ej 8 godzin na dobê w dniu wykonywania pracy w przed³u¿onym wymiarze czasu pracy pracownikowi przys³uguje dodatek do wynagrodzenia w wysoko¶ci 100% wynagrodzenia (art. 151 § 1 pkt 1 kp). Nie jest to jednak praca w godzinach nadliczbowych i nie mo¿na zrekompensowaæ jej pracownikowi oddaniem czasu wolnego ani wliczyæ do limitu godzin nadliczbowych.
Praca w ruchu ci±g³ym i system pracy w ruchu ci±g³ym mog± dotyczyæ ca³ego zak³adu, jego czê¶ci, lub stanowiska pracy.
Wymiar czasu pracy obowi±zuj±cy pracownika w przyjêtym okresie rozliczeniowym oblicza siê nastêpuj±co:
mno¿±c 8 godzin przez liczbê dni kalendarzowych przypadaj±cych w okresie rozliczeniowym z wy³±czeniem niedziel, ¶wi±t oraz dni wolnych od pracy wynikaj±cych z rozk³adu czasu pracy w przeciêtnie 5-dniowym tygodniu pracy,
a nastêpnie:
dodaj±c do otrzymanej liczby liczbê godzin odpowiadaj±c± przed³u¿onemu u danego pracodawcy tygodniowemu wymiarowi czasu pracy (maksymalnie 12 godzin).
Aby wykorzystaæ mo¿liwo¶æ maksymalnego wyd³u¿enia czasu pracy, pracodawca musi wprowadziæ tak± organizacjê czasu pracy, aby w 3 tygodniach dosz³o do przed³u¿enia tygodniowego wymiaru o 4 godziny.
W systemie pracy w ruchu ci±g³ym nie mo¿na zatrudniaæ niektórych grup pracowników, tzn. tych, którym nie mo¿na przed³u¿yæ dobowego wymiaru czasu pracy. Wiêcej ni¿ 8 godzin nie mog± pracowaæ:
Ponadto:
- dobowy wymiar czasu pracy osób niepe³nosprawnych o lekkim stopniu niepe³nosprawno¶ci nie mo¿e przekraczaæ 8 godzin, a osób o znacznym lub umiarkowanym – 7 godzin.
Ograniczenia tego nie stosuje siê, gdy na wniosek niepe³nosprawnego pracownika lekarz przeprowadzaj±cy profilaktyczne badania pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawuj±cy opiekê nad t± osob± wyrazi na to zgodê (koszty badania pokrywa pracodawca) – art.16 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i spo³ecznej oraz zatrudnianiu osób niepe³nosprawnych (Dz. U. Nr 14 z 2008 r., poz. 92 ze zm.).
Zgodnie z art. 94 pkt 2a kp pracodawca jest obowi±zany w szczególno¶ci do organizacji pracy w sposób zapewniaj±cy zmniejszenie uci±¿liwo¶ci pracy, zw³aszcza pracy monotonnej i pracy w ustalonym z góry tempie. Celem tego unormowania jest ochrona pracownika przed niekorzystnym wp³ywem ¶wiadczonej pracy na jego zdrowie i bezpieczeñstwo. Wymóg stosowania tego typu rozwi±zañ wynika z art. 13 dyrektywy rady z dnia 13 listopada 1993 r. w sprawie niektórych aspektów organizacji czasu pracy (93/104/WE). Realizacja tego obowi±zku mo¿e nastêpowaæ w sposób wskazany w przepisach o czasie pracy, np. w art. 145§1 kp o skróceniu czasu pracy poprzez ustanowienie przerw w pracy wliczanych do czasu pracy lub obni¿eniu tych norm.
¬ród³a:
1. Prof. Ewa Suknarowska-Drzewiecka (UW) - „Kadrowe materia³y szkoleniowe dla Go Work”, Warszawa 2010
2. Dr Arkadiusz Sobczyk (UJ) – komentarz do KP, Gdañsk 2004
3. http://www.prawo.egospodarka.pl/38304,System-pracy-w-ruchu-ciaglym-a-praca-zmianowa,2,34,3.html
4. http://praca.wieszjak.pl/czas-pracy/203747,Czas-pracy-w-ruchu-ciaglym.html
5. http://www.prawo.egospodarka.pl/31418,Systemy-czasu-pracy-charakterystyka,4,34,3.html
Opracowa³a:
Monika Kwiatkowska-Deptu³a
Kancelaria Podatkowa Sk³odowscy