23 października 2011 roku weszła w życie ustawa z dnia 18 marca 2011 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 85 poz. 458), która niewątpliwie zmieniła zasady polskiego prawa spadkowego. Ustawa wprowadziła instytucję zapisu windykacyjnego – nową formę rozporządzania majątkiem na wypadek śmierci.

Dzięki temu zapisowi spadkodawca bez żadnych ograniczeń może zdecydować o podziale spadku, określając, jakie przedmioty przypadną po jego śmierci wskazanym przez niego osobom. Spadkobierca uniknie także długiego postępowania sądowego.

Zapisobiorca windykacyjny nabędzie przeznaczony dla niej przedmiot z chwilą otwarcia spadku (czyli z chwilą śmierci spadkodawcy). Od razu obejmie na przykład przeznaczone dla niego przez spadkodawcę przedsiębiorstwo. Gdyby dziedziczył na zasadach ogólnych z mocy ustawy lub testamentu, to aby mógł otrzymać konkretną rzecz z majątku spadkowego, musi przeprowadzić postępowanie o dział spadku.

Zapis windykacyjny niewątpliwie ułatwia procedurę dziedziczenia. Jest to postanowienie spadkodawcy zawarte w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego, w którym przeznacza on dla konkretnej osoby przedmiot tego zapisu, czyli: rzecz oznaczoną co do tożsamości, zbywalne prawo majątkowe, przedsiębiorstwo, gospodarstwo rolne lub ustanowienie na rzecz zapisobiorcy użytkowania lub służebności.

Zapisobierca windykacyjny musi jednak pamiętać, że nabycie majątku w drodze zapisu windykacyjnego podlega podatkowi od spadków i darowizn. Tak wynika z art. 1 ust. 1 pkt. ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 23 października 2011 r. który wyraźne wskazuje, iż podatkowi od spadków i darowizn, podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego.

Katalog wyłączeń od opodatkowania określony w art. 3 pkt. 2 ww. ustawy stosuje się również do nabycia praw majątkowych w drodze zapisu windykacyjnego. Oznacza to, iż podatkowi nie podlega nabycie w drodze spadku, zapisu windykacyjnego lub darowizny praw autorskich i praw pokrewnych, praw do projektów wynalazczych, znaków towarowych i wzorów zdobniczych oraz wierzytelności wynikających z nabycia tych praw.

Majątek przekazany zapisem windykacyjnym korzysta także ze zwolnień i ulg w tym podatku. Majątek przejęty na podstawie zapisu windykacyjnego od najbliższej rodziny jest zwolniony z podatku od spadków i darowizn. Dlatego warto zwrócić uwagę na art. 14 ustawy który stanowi, że wysokość podatku ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca. Zaliczenie do grupy podatkowej następuje według osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe. Do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:

1. do grupy I - małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;
2. do grupy II - zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;
3. do grupy III - innych nabywców.